Mother of Minor Asia

Midilli'nin doğu kıyısındaki sessiz Alıfada köyünün yakınında yükselen Küçük Asya Anası anıtı, modern Yunan tarihinin en travmatik dönemlerinden birine dair derinden sarsıcı bir övgüdür. Anıt, 1922'nin yıkıcı olayları sırasında ve sonrasında —Yunan ordusunun Anadolu'daki çöküşünün büyük çaplı bir zorla yerinden edilmeye yol açtığı o dönemde— Ege kıyısındaki ata topraklarından koparılan yüz binlerce Rum Ortodoks Hristiyan'ı anmaktadır. Türk kıyısından yalnızca dar bir deniz şeridiyle ayrılan Midilli, çaresiz koşullarda kaçan mülteciler için başlıca çıkarma noktası hâline geldi; adanın nüfusu ve kültürü bu gelişten kalıcı biçimde şekillendi.

Anıt, yerinden edilmiş bir medeniyetin dayanışmasını, yitimini ve varlığını korumasını simgeleyen arketipik mülteci annenin figürünü somutlaştırmaktadır. Bu tür bir anma geleneği Midilli'de çok köklüdür; adada, kendi lehçelerini, tariflerini, müziklerini ve dinî geleneklerini beraberinde getirerek bunları adanın kimliğine geri dönülemez biçimde dokuyan Anadolulu Rumlar tarafından kurulmuş pek çok köy ve mahalle bulunmaktadır. Bugün Midilli'de pek çok aile, dar sularla ayrılan karşı kıyıdaki Ayvalık, İzmir ya da Bergama gibi şehirlere doğrudan uzanan köklere sahiptir; bu da anıtı yalnızca tarihî bir işaretçi değil, yaşayan bir aile abidesi hâline getirmektedir.

Anıta gelen ziyaretçiler, ufukta Türkiye'nin tepeleri görünürken doğu Midilli kıyı şeridinin manzarası eşliğinde sessiz bir tefekkür mekânı bulurlar — bu coğrafi ayrıntı, anıta neredeyse dayanılmaz bir dokunaklılık katar. Konumun kendisi de mesajın bir parçasıdır: bu dar denizi aşan mülteciler her şeylerini yitirmiş, ama bu kıyıda yeni bir yaşam kurmuşlardır. Midilli'nin katmanlı, tatlı-acı ruhunu anlamak isteyenler için buraya gelmek kaçınılmazdır.