Skala Neon Kidonion

Skala Neon Kidonion, Midilli'deki Nea Kidonia köyünün küçük bir kıyı iskelesidir. Bu yerleşim yeri, Anadolu mülteci deneyiminde derin köklere sahip bir topluluktur. Nea Kidonia, 1922 ve 1923'teki yıkıcı nüfus mübadelesinin ardından dar boğazın hemen karşı kıyısında yer alan kadim sahil kenti Ayvalık'tan —antik adıyla Kydonia— kaçmak zorunda kalan Rumlar tarafından kurulmuştur. Buradaki kilise, bu yerinden edilmiş topluluk için manevi bir dayanak noktası işlevi görmekte; mültecilerin yitirdikleri anavatandan beraberlerinde taşıdıkları inanç geleneğini bugüne ulaştırmaktadır.

Midilli'nin mülteci köylerindeki pek çok kilise gibi, bu yapı da 20. yüzyılın başlarındaki mütevazı ama içten mimari anlayışını yansıtıyor olabilir; yeni yerleşen toplulukların, ellerindeki sınırlı imkânlarla ibadet mekânları inşa ettiği o dönemin izlerini taşımaktadır. İç mekânda, cemaatin geride bıraktığı Anadolu kiliselerinden kökenlerini izleyebilen ikonlar da dahil olmak üzere yerel halkça kutsal sayılan tasvirler bulunmaktadır; bu nesneler, ortak belleğin değerli yadigârları hâline gelmiştir. Kilisenin koruyucu azizine adanan şenlik günü, köylüleri ve torunlarını bir araya getirir; bu tören, salt bir iman ifadesinin ötesinde toplumsal kimliğin de dile getirildiği bir litürjiye dönüşür.

Kilisenin su kenarındaki konumu ona ayrı bir derinlik katmaktadır: bir zamanlar bir halkı anavatanından koparan bu deniz, aynı zamanda Skala Neon Kidonion'un balıkçı ailelerinin yerleştikleri günden bu yana kuşaklar boyu emek verdiği denizdir. Ziyaretçiler için bu kilise, modern tarihin büyük sarsıntılarından birini ve Midilli'nin kayalık kıyılarında ruhsal yaşamını yeniden kuran bir topluluğun direncini sessizce düşünmek için bir fırsat sunmaktadır.