ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΟΦΙΛΟΥ

Χωμένο στο χωριό της Βαρειάς, λίγα χιλιόμετρα νότια της Μυτιλήνης, το Μουσείο Θεόφιλου αποτελεί έναν μικρό αλλά βαθύτατα συγκινητικό φόρο τιμής σε έναν από τους πιο αγαπημένους λαϊκούς ζωγράφους της Ελλάδας. Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ γεννήθηκε στη Λέσβο γύρω στο 1870 και πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του ως πλανόδιος, κατά κύριο λόγο αυτοδίδακτος καλλιτέχνης, διακοσμώντας ταβέρνες, σπίτια και δημόσιους τοίχους σε όλο το νησί και την ηπειρωτική Ελλάδα, αντί για φαγητό ή ρούχα. Το έργο του πέρασε σχεδόν απαρατήρητο στη διάρκεια της ζωής του, ωστόσο οι ζωηρές, ενστικτώδεις συνθέσεις του — γεμάτες σκηνές από την ελληνική μυθολογία, τη βυζαντινή ιστορία, την Επανάσταση του 1821 και την καθημερινή ζωή του Αιγαίου — επρόκειτο να αναγνωριστούν ως ακρογωνιαίος λίθος της ελληνικής αφελούς τέχνης. Ήταν ο γεννημένος στη Λέσβο εκδότης τέχνης του Παρισιού Στρατής Ελευθεριάδης, γνωστός ως Τεριάντ, που έφερε τον Θεόφιλο στο ευρύτερο κοινό, αναδεικνύοντας τη μεγαλοφυΐα του και βοηθώντας στην οργάνωση έκθεσης του έργου του στο Παρίσι, λίγο πριν από τον θάνατο του ζωγράφου το 1934.

Το ίδιο το μουσείο στεγάζεται σε ένα παραδοσιακό πέτρινο κτίριο και παρουσιάζει μια επιμελώς επιλεγμένη συλλογή πινάκων του Θεόφιλου, προσφέροντας στους επισκέπτες μια οικεία επαφή με τα τολμηρά χρώματά του, τις επίπεδες προοπτικές και τη βαθιά αγάπη του για την ελληνική ταυτότητα και τη λαϊκή παράδοση. Ήρωες της αρχαιότητας στέκονται δίπλα-δίπλα με χωρικούς και ψαράδες της οθωμανικής εποχής· θεοί και άγιοι μοιράζονται την ίδια δυναμική εικαστική γλώσσα με αγρότες στη συγκομιδή της ελιάς. Η συλλογή μοιάζει λιγότερο με επίσημη γκαλερί και περισσότερο με παράθυρο σε μια μοναδική φαντασία, διαμορφωμένη εξ ολοκλήρου από τα τοπία, τους μύθους και τους ανθρώπους του αιγαιακού κόσμου.

Για όποιον έχει έστω και μια πρόχειρη γνωριμία με την ελληνική λαϊκή κουλτούρα ή την τέχνη των αυτοδίδακτων δημιουργών, το Μουσείο Θεόφιλου ανταμείβει την επίσκεψη όχι μόνο για τους ίδιους τους πίνακες, αλλά και για την ιστορία που αντιπροσωπεύουν — έναν ιδιόρρυθμο, παθιασμένο καλλιτέχνη που έβρισκε ομορφιά και νόημα στους απλούς ρυθμούς της ελληνικής ζωής, πολύ πριν τον ανακαλύψει ο υπόλοιπος κόσμος. Το μουσείο συνδυάζεται φυσικά με το γειτονικό Μουσείο Τεριάντ, επίσης στη Βαρειά, που τιμά τον εκδότη που έκανε τον Θεόφιλο διάσημο και φιλοξενεί μια εξαιρετική συλλογή έργων των Πικάσο, Ματίς και Σαγκάλ. Μαζί, κάνουν τη Βαρειά ένα από τα πιο απροσδόκητα πολιτιστικά χωριά του νησιού.